
POLİSİN "ÜZERİNDE SUÇ UNSURU VAR MI?" SORUSU ÜZERİNE UYUŞTURUCU MADDEYİ TESLİM ETMEK, ETKİN PİŞMANLIK MIDIR? Doç. Dr. Enver KAŞLI yazdı... https://www.hukukihaber.net/polisin-uzerinde-suc-unsuru-var-mi-sorusu-uzerine-uyusturucu-maddeyi-teslim-etmek-etkin-pismanlik-midir
Uyuşturucu madde suçları, en çok işlenen suçlar arasındadır. 2025 yılı Adalet İstatistiklerine göre TCK m. 188’den (Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan) dolayı geçen yıllardan devir eden ve yıl içinde açılan dosyalarla birlikte 137.488 dosya, 201.120 şüpheli ve 251.029 suç hakkında işlem yapılmıştır. TCK m. 191’den (Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak suçundan) 814.015 dosya, 699.055 şüpheli ve 1.114.723 suç hakkında işlem yapılmıştır (s. 81). Bu sayılar toplandığında 951.503 dosya, 900.175 şüpheli ve 1.365.752 şüpheli olarak oldukça büyük bir sayıya ulaşılmaktadır.
Bu dosyalar içinde Polis (genel anlamda kolluk) tarafından durdurulan ve durdurma sırasında üzerinde uyuşturucu madde yakalanan kişiler de bulunmaktadır. Bu kişilerle ilgili yapılan işlemlerde özellikle arama ve durdurma yetkisinin sınırları bağlamında yoğun tartışmalar bulunmaktadır. "Durdurma Sonrası Kontrol İşlemi ile Arama Neden Karışıyor? Sorun Mevzuattan mı Kaynaklanıyor?" (https://www.hukukihaber.net/durdurma-sonrasi-kontrol-islemi-ile-arama-neden-karisiyor-sorun-mevzuattan-mi-kaynaklaniyor) başlıklı yazımda belirttiğim üzere el ile dıştan kontrolde uyuşturucu madde araştırılıp araştırılamayacağı konusundaki karışıklık AÖAY m. 27/6’deki durdurma üzerine yapılacak işlemler arasında sayılan “e) Yapılan kontrolün neticesinde suça ilişkin iz, eser, emare ve delil elde edilirse, kişi yakalanır. f) Uyuşturucu gibi belirli bir şeyin, kişinin herhangi bir yerinde gizlendiği düşünülüyorsa, daha geniş çaplı kontrol yapılabilir.” hükümlerinden kaynaklanmaktadır.
Bu yazının konusu ise durdurulan kişiye sorulacak sorularla ilgilidir. Uygulamada sıkça sorulardan birisi, "Üzerinde Suç Unsuru Var mı?" sorusudur. Durdurma yetkisi kapsamında polis, durdurduğu kişiye durdurma sebebini bildirir ve durdurma sebebine ilişkin sorular sorabilir; kimliğini veya bulundurulması gerekli diğer belgelerin ibraz edilmesini isteyebilir (PVSK m.4/A). Yine AÖAY m.27’ye göre kolluk, görevini yerine getirirken, kendisinin kolluk görevlisi olduğunu belirleyen belgeyi gösterdikten sonra durdurduğu kişiye durdurma sebebini bildirir; şüpheye yol açan davranışları ve durdurma sebebine ilişkin sorular sorabilir; kimliğini veya bulundurulması gerekli diğer belgelerin ibraz edilmesini isteyebilir. Kişi, kimliğine ilişkin olanlar hariç, sorulan sorulara cevap vermekle yükümlü değildir. Durdurma yetkisinin kullanılmasına neden olan şüphe, yapılan açıklamayla veya herhangi bir şekilde ortadan kalkarsa, kişilerin gitmesine ve araçların ayrılmalarına izin verilir.
Dolayısıyla polisin "Üzerinde Suç Unsuru Var mı?" sorusu üzerine uyuşturucu madde suçlarını (TCK m. 188 veya m. 191) işleyen şüpheliler, üzerindeki maddeleri polise teslim ettiklerinde şüphelilerin bu hareketi, etkin pişmanlık kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceği tartışılmalıdır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 04.12.2018 tarihli ve 92-606 sayılı kararına göre etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için; öncelikle kanunda o suç ve faili bakımından buna imkân tanıyan özel bir hüküm bulunması gerekir. Her suç açısından etkin pişmanlığın uygulanması mümkün değildir. Esasen niteliği gereği her suç etkin pişmanlığa elverişli de değildir. Etkin pişmanlık hükmünün uygulanabilmesi için suçun tamamlanmış olması gerekir. Teşebbüs aşamasında kalan suçlar bakımından etkin pişmanlıktan söz edilemez ancak şartları var ise “gönüllü vazgeçme” gündeme gelebilir. Etkin pişmanlığın diğer bir şartı, failin kanunda öngörüldüğü biçimde, pişmanlığını gösteren aktif bir davranışının bulunmasıdır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 20.12.2018 tarihli, 2016/1014 E., 2018/664 K. sayılı kararına konu olayın oluşumunun şu şekilde gerçekleştiği görülmektedir: Sanığın uyuşturucu ticareti yaptığına dair ihbarlar alınıyor. Suç tarihinde sanık yürür vaziyette görülüyor. Durumundan kuşkulanılıyor. Durduruluyor. Polis oldukları söyleniyor. Üzerinde suç unsuru olup olmadığı soruluyor. Sanık cebinden 9 adet beyaz kağıda sarılmış halde uyuşturucuyu çıkarıp veriyor. Sanığın verdiği maddelerin sentetik uyuşturucu olduğu tespit ediliyor. Durdurma ve suç unsuru uyuşturucunun ele geçirilme şekli sanığın iradesine dayalı olmadığı için etkin pişmanlık hükümleri hangi koşullarda uygulanabilir?
Kararın ilgili kısımları şöyledir;