
Nişanlılık, tarafların ileride evlenme iradelerini karşılıklı olarak ortaya koymalarıyla kurulan ve Türk Medeni Kanunu kapsamında belirli hukuki sonuçlara bağlanan bir ilişkidir. Her ne kadar nişanlanma, tarafları evlenmeye zorlayan bir hukuki işlem niteliği taşımasa da nişanın kurulması ve sona ermesi, özellikle maddi ve manevi tazminat talepleri ile nişan dolayısıyla verilen hediyelerin iadesi bakımından çeşitli uyuşmazlıklara neden olabilmektedir.
Türk Medeni Kanunu’nun 118 ila 123. maddeleri arasında düzenlenen nişanlılık hükümleri, tarafların evlenme özgürlüğünü korurken nişanın sona ermesinin doğurabileceği mali sonuçları da belirli sınırlar içerisinde düzenlemektedir. Bu çerçevede nişanın bozulması, her durumda tazminat yükümlülüğü doğuran bir olgu olarak değerlendirilmemeli; somut olayın özellikleri, tarafların kusur durumu, yapılan harcamaların niteliği ve kişilik haklarına yönelik bir ihlalin bulunup bulunmadığı ayrı ayrı incelenmelidir.
I. Nişanlanmanın Hukuki Niteliği ve Evlenme Özgürlüğü
Türk Medeni Kanunu’nun 118. maddesi uyarınca nişanlanma, evlenme vaadiyle gerçekleşir. Nişanlanma, taraflar arasında evlilik yönünde karşılıklı irade açıklamalarının bulunmasını gerektirir. Bununla birlikte nişanlanma, taraflara evlenme konusunda mutlak ve zorunlu bir yükümlülük yüklemez.
Nitekim TMK m. 119’da açıkça düzenlendiği üzere, nişanlılardan biri diğerini evlenmeye zorlamak amacıyla dava açamaz. Evlenme iradesi kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak niteliğinde olduğundan, bu iradenin yargı yoluyla tesis edilmesi mümkün değildir. Aynı şekilde, nişanın bozulması halinde taraflardan birinin diğerine ceza koşulu ödemesini öngören anlaşmalar da kanunun açık hükmü karşısında geçerli kabul edilmemektedir.Bu düzenlemeler, evlenme kararının özgür iradeye dayanması gerektiğini ortaya koymaktadır.
Dolayısıyla nişanlılık ilişkisinin sona ermesi, tek başına hukuka aykırı bir davranış olarak değerlendirilemez. Ancak nişanın sona ermesinin belirli şartlar altında tazminat veya iade yükümlülüğü doğurabilmesi, bu ilişkinin tamamen hukuki sonuçlardan bağımsız olmadığını göstermektedir.
II. Nişanın Bozulması Nedeniyle Maddi Tazminat