
Özet Konut ve çatılı iş yeri kira sözleşmelerinde ekonomik dalgalanmaların ve yüksek enflasyonist eğilimlerin yol açtığı edimler arası dengesizliği gidermeyi amaçlayan kira tespit davaları, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 344 ve 345. maddelerinde emredici hükümlerle düzenlenmiştir. Bu ç...
Konut ve çatılı iş yeri kira sözleşmelerinde ekonomik dalgalanmaların ve yüksek enflasyonist eğilimlerin yol açtığı edimler arası dengesizliği gidermeyi amaçlayan kira tespit davaları, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 344 ve 345. maddelerinde emredici hükümlerle düzenlenmiştir. Bu çalışmada; %25’lik geçici yasal artış sınırının sona ermesiyle yeniden yegâne tavan sınır haline gelen TÜFE on iki aylık ortalamaları, beş yıllık sürenin hesabında ilk sözleşme başlangıç tarihini esas alan güncel Yargıtay 3. Hukuk Dairesi içtihatları, yeni dönem başlamadan gerçekleşen tahliyelerde yargılama giderlerinin aidiyeti, bilirkişi inceleme kriterleri, hakkaniyet indirimi ve usul hukukuna özgü ıslah yasağı gibi kritik meseleler doktrin ve yüksek yargı kararları ışığında derinlemesine incelenmektedir.
I. Giriş ve Davanın Hukuki Niteliği
Konut ve çatılı iş yeri kira sözleşmeleri, niteliği gereği sürekli edimli (ani olmayan) borç ilişkileri doğurur. Sözleşmenin kurulduğu tarihte tarafların iradeleriyle oluşan edimler arası denge (sinallagmatik bağ), zaman içerisinde ekonomik konjonktürde meydana gelen olağanüstü dalgalanmalar ve yüksek enflasyon sebebiyle kiraya veren aleyhine ciddi biçimde bozulabilmektedir. Türk hukuk sisteminde bu dengesizliği sözleşme özgürlüğü ile sosyal devlet ilkesi arasındaki hassas çizgide gidermek amacıyla TBK m. 344 ve 345 hükümlerinde "kira bedelinin tespiti" kurumu ihdas edilmiştir.
Hukuki niteliği itibarıyla kira tespit davası, klasik anlamda ne salt bir tespit davası ne de doğrudan icra edilebilir bir eda davasıdır. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun yerleşik kararlarında da vurgulandığı üzere kira tespit davaları; mevcut bir hukuki ilişkinin içeriğini (aylık kira bedelini) geleceğe etkili olarak belirleyen, kesinleşmesiyle birlikte taraflar arasında yeni bir hukuki durum yaratan ve bu yönüyle inşai (yenilik doğuran) nitelik taşıyan kendine özgü (sui generis) davalardır (Yargıtay İBK, T. 12.11.1979, E. 1979/1, K. 1979/3).
II. Maddi Hukuk Çerçevesi: TBK m. 344 ve TBK m. 345 Düzenlemeleri
Kira bedelinin belirlenmesine ilişkin yasal rejim, emredici nitelikteki TBK m. 344 hükmü ile güvence altına alınmış olup sözleşme süresine göre ikili bir ayrıma tabi tutulmuştur: