İran'da İsrail ve ABD ile yaşanan 40 günlük savaşın ardından devletin güvenlik ve istihbarat mimarisini yeniden şekillendirecek kritik bir süreç başladı. İran Parlamentosu, İstihbarat Bakanı olabilmek için 43 yıldır uygulanan dinî içtihat şartının kaldırılmasını gündemine alırken, asıl dikkat çekici düzenleme ülkenin dinî lideri Mücteba Hamaney'in bakanlık üzerindeki doğrudan denetimini artıracak iki yeni istihbarat ve kontrol mekanizmasının kurulması oldu. Habertürk TV Güvenlik Politikaları Koordinatörü Çetiner Çetin'in haberi...
İsrail’in İran güvenlik kurumlarına yönelik istihbarat sızmalarının ardından gündeme gelen bu adım, Tahran’da yalnızca bir bakanlık reformu değil, devletin en hassas güvenlik kurumunda yetki ve güç dengelerinin yeniden kurulması olarak değerlendiriliyor.
İran’da İstihbaratın Yönetimi Yeniden Şekilleniyor
İran’da siyasi ve askerî dengelerin savaş sonrasında yeniden şekillendiği bir dönemde, ülkenin en kritik güvenlik kurumlarından İstihbarat Bakanlığı köklü bir dönüşümün eşiğine geldi. İran Parlamentosu, 15 Kasım Pazar günü yaptığı görüşmelerde, İstihbarat Bakanı olarak atanacak kişinin Şii dinî eğitim sisteminde içtihat derecesine sahip olmasını zorunlu kılan yasal hükmün kaldırılmasına ilişkin teklifin öncelikli olarak ele alınmasını kabul etti.
Teklifi hazırlayan milletvekilleri düzenlemenin daha yüksek derecede aciliyetle görüşülmesini talep ederken Parlamento yalnızca birinci derece öncelik verilmesine onay verdi. Bu karar, yasanın henüz kabul edildiği anlamına gelmiyor. Ancak sürecin hızlandırılması, Tahran yönetiminin aylardır devam eden istihbarat yönetimi krizini çözme arayışının önemli bir göstergesi. Düzenlemenin siyasi açıdan en önemli boyutu ise bakanın atanma şartlarından çok, bakanlık içerisinde oluşturulacak yeni denetim yapılarının doğrudan Mücteba Hamaney’e bağlanması.
Dinî Şart Kalkıyor, Profesyonel İstihbarat Dönemi Açılıyor
İran İstihbarat Bakanlığının 1983 yılında kurulmasının ardından yürürlüğe giren özel yasa, bakanlık görevine getirilecek kişinin Şii dinî eğitim kurumlarında içtihat seviyesine ulaşmasını zorunlu kılıyordu. On İki İmam Şiiliği geleneğinde dinî hükümler çıkarabilecek ilmî yeterliliği ifade eden bu derece, İran’ın güvenlik bürokrasisinde ideolojik bağlılığın kurumsal önemini ortaya koyan temel şartlardan biriydi. Ancak söz konusu kriter doğrudan Anayasa’da değil, Parlamento tarafından kabul edilmiş özel bir yasada yer alıyor.