
Restoran sektörünün ekonomik koşullardan değişen tüketici alışkanlıklarına kadar pek çok sorunla karşı karşıya olduğunu belirten TURYİD Yönetim Kurulu Başkanı Kaya Demirer, Türkiye’nin gastronomi turizminde ilerlemesi için tarım, balıkçılık ve hayvancılığa yatırım yapılması gerektiğini söyledi.
Bir restoranın hikâyesi artık yalnızca mutfakta başlamıyor, tabakta da bitmiyor. Topraktan üreticiye, işletmeciden misafire uzanan geniş bir ekosistem, değişen ekonomik ve toplumsal koşullarla yeniden şekilleniyor. TURYİD (Turizm Restoran Yatırımcıları ve Gastronomi İşletmeleri Derneği) Yönetim Kurulu Başkanı Kaya Demirer’le gastronominin değişen dinamiklerini, yeni nesil restoran anlayışını ve Tür
- Türkiye’de yeme-içme sektörü son birkaç yılda ciddi bir dönüşüm geçirdi. Sizce bugün sektörün karşı karşıya olduğu en büyük sorun ekonomik koşullar mı, değişen tüketici alışkanlıkları mı, yoksa işletmecilik anlayışındaki dönüşüm mü?
Aslında sektörün yaklaşık on yıllık döngülerle değişime uğradığını söyleyebiliriz. Ben üç ayrı on yıllık dönemde bu değişimleri ve adaptasyon süreçlerini gözlemledim. Üstelik bu yalnızca ülkemize özgü değil. Pandemi, sonrasında yaşattıklarıyla birlikte küresel ölçekte tüm sektörler için bir milat oldu. Ülkemizde buna bize özgü ekonomik sıkıntılar, küresel enflasyon baskısı, bölgedeki jeopolitik gerginlikler ve 6 Şubat depremlerinin sosyoekonomik etkileri eklenince şiddetli bir daralmaya girdik. Bir yandan Z kuşağını anlamaya çalışırken sert bir geçişle karşımıza çıkan Alfa kuşağı da sektörü pek çok açıdan etkiliyor. Gastronomi ve ağırlama, insana insanla hizmet vererek yarattığımız bir ekonomi. Dolayısıyla değişim yalnızca talebi değil, insan kaynağı tarafındaki arzı anlamayı da zorlaştırıyor. Sorun çok boyutlu.
Ürün tarlada para etmiyor ama tarladan, dalından işletmenin kapısına gelene kadar büyük bir maliyet erozyonuna uğruyor. Restoran işletmecisi matematiğe ancak kapısına gelen fiyat üzerinden başlayabiliyor. Aradaki uçurum menüye yansıyınca misafir haklı olarak isyan ediyor. Alım gücü düşmüş; buna karşılık sosyal hayatın önemli bir ihtiyacını karşılayan restoranlarda hak etmediğine inandığı fiyatlarla karşılaşıyor. Ücretler yetersiz, yeni kuşakların çalışma beklentileri farklı. Restoranda içtiğiniz bir şarabın ya da sipariş ettiğiniz ana yemeğin fiyatına bakarken restoran ekonomisinin matematiğini de görmek gerekiyor: Menü fiyatının içinde doğrudan hammadde maliyeti var; kira, enerji, personel ücretleri ve türlü türlü vergileri var. Eğitim, ulaşım, personel yemeği, üniforma, atmosfer, müzik, temizlik ve görünmeyen daha nice gider var. Bütün bu maliyetleri karşılayıp bir miktar da kâr edebileceğiniz tek alan, menüdeki ürünlerin satış fiyatına sıkışmış durumda.
- Son dönemde restoran fiyatları en çok tartışılan konulardan biri. Sizce tüketicinin ödediği fiyat ile aldığı hizmet arasındaki denge gerçekten bozuldu mu? Bu noktada işletmecilerin de özeleştiri yapması gerekiyor mu?
Kesinlikle evet. Pandemi sonrası “Nasıl olsa özlediler, ne fiyat koysak misafirimiz bize destek olur” rüzgârı 2022 sonu itibarıyla kesiliverdi. Gerekçeleri ne kadar sıralarsak sıralayalım, işletmenin menü fiyatıyla kendi değerine biçtiği çıtayı misafir bugün “Kesinlikle ederin bu etmez” diyerek reddedebiliyor. Maalesef herkesin haklı olduğu çok zor bir dönem. İşletmeler daha verimli çalışmayı, eğitimle hizmet kalitesini yükseltmeyi ve sundukları değeri fiyatlarına yaklaştırmayı düşünmeli. Misafirler de hayatın her alanına yayılan pahalılığın tek sorumlusu olarak işletmeleri görmemeli. Bu dönemde mahallelerindeki tanıdık mekânları, yıllardır bildikleri esnaf lokantalarını ya da kötü sürpriz yaşamamak için kurumsal yapısı oturmuş markaları tercih etmelerini doğru buluyorum. Böylece sektöre yalnızca kısa dönemli fırsat gözüyle bakanların da zamanla ayıklanacağına inanıyorum.