
Türkiye’de siyasetin alanını daraltan, toplumun iradesi üzerinde etkili olan iki temel vesayet odağı var. Bu iki odağı tanımlarken ideolojilerine bakmak yetmez. Ortak özellikleri, seçilmiş siyasetin üzerinde konumlanmaları, hesap vermemeleri ve kendi iradelerini siyasete ve topluma dayatmalarıdır. ‘Terörsüz Türkiye Süreci’nde benim en çok önemsediğim ve yeterince konuşulmadığını düşündüğüm başlık ise siyaset üzerindeki vesayetin kalkması.
PKK’nın silah bırakması ve kendini feshetmesine ilişkin süreç ilerliyor. Bu ilerlemenin verdiği umutla, uzun zamandır ilk kez geleceği konuşmaya başladık: “Süreç başarılı olursa ne değişir?” Bu soru çok kıymetli. Çünkü yıllarca çatışmanın nasıl yönetileceğini konuşmak zorunda kaldık. Sürecin olumlu sonuçlanmasıyla birçok alanda pozitif gelişmeler yaşanacağı açık. Benim en çok önemsediğim ve yeterince konuşulmadığını düşündüğüm başlık ise siyaset üzerindeki vesayetin kalkması. Daha açık söylemek gerekirse, birbirine düşman görünen iki vesayet odağının, örgütün silah vesayetinin ve devlet içindeki vesayetçi geleneğin etkisini kaybetmesi gerekiyor. Siyasetin ve toplumun farklı kesimlerinin bu iki odağın baskısından uzaklaşabildiği bir iklimin oluşması, sürecin en önemli sonuçlarından biri olacaktır. Bu iki vesayetin ne kadar farklı yerlerden gelip nasıl aynı sonuçta buluşabildiğini anlamak için 2010’daki bir oylamaya bakmak yeterli.
3 Mayıs 2010. TBMM Genel Kurulu, anayasa değişikliği paketinin ikinci tur oylamasını yapıyor. Sıra, siyasi partiler hakkında kapatma davası açılmasını Meclis’in iznine bağlayan 8. maddeye geliyor. Sonuç açıklandığında rakam 327’ydi. Maddenin geçmesi için gereken sayı 330. Türkiye’yi bir partiler mezarlığına çeviren rejimi değiştirmek için yalnızca üç oy eksikti. Madde paketten düştü. BDP, 21 Nisan’daki birinci tur oylamalara beş milletvekiliyle katılmıştı. Ancak 3 Mayıs’taki ikinci turda oylamaya katılmadı. AK Parti grubundan ise en az sekiz fire verildiği hesaplandı. Oylama gizli olduğu için bu oyların kimlere ait olduğunu kesin olarak bilmek mümkün değildi. Ertesi gün Star gazetesi haberi, “Statüko ittifakı” başlığıyla verdi.
Burada dikkat çekici olan, birbirine karşıt görünen siyasi tutumların aynı sonuca hizmet etmesiydi. Parti kapatma rejimini değiştirmeye yönelik düzenleme, farklı siyasi tutumların kesişmesi sonucunda Meclis’ten geçemedi. Üstelik bu rejimin bedelini en ağır ödeyen siyasi geleneklerden biri, onu değiştirecek oylamaya katılmadı. Bu durum, aralarında bir anlaşma olduğunu göstermez. Ancak farklı hesapların nasıl aynı sonucu üretebildiğini gösterir.
Vesayetler genellikle oy kullanmaz, seçilmişlerin tercihlerini kendi gölgeleriyle biçimlendirir. Bir yanda örgütün çizdiği sınırların dışına çıkamayan bir siyasi gelenek, diğer yanda “kapatma davası açmayı zorlaştırmak teröre alan açmaktır” diyen güvenlikçi refleksin baskısını hisseden milletvekilleri. O gün Meclis’te görünmeyen ama siyasi tercihleri etkilediği düşünülebilecek iki gölge vardı. Aslında mesele, o gün kimin hangi gerekçeyle oy kullandığından daha büyük. Siyasetin kendi alanını genişletme ihtimali doğduğunda, farklı gerekçelerle hareket eden aktörler mevcut düzenin korunması sonucunu üretebiliyor. Gerekçeler değişiyor, ama değişmesi gereken düzen yerinde kalıyor.
Türkiye’de siyasetin alanını daraltan, toplumun iradesi üzerinde etkili olan iki temel vesayet odağı var. Bu iki odağı tanımlarken ideolojilerine bakmak yetmez. Ortak özellikleri, seçilmiş siyasetin üzerinde konumlanmaları, hesap vermemeleri ve kendi iradelerini siyasete ve topluma dayatmalarıdır.
Birincisi, örgütün silah vesayeti. Silahın gölgesinde seçmen iradesini yönlendiren, siyasi temsilcilere talimat veren ve farklı düşünen Kürtleri susturan bir vesayet. Türkiye’de uzun yıllar siyaset, silahlı örgütün belirlediği sınırlar içinde hareket etmek zorunda bırakıldı. İkincisi, devlet içindeki vesayetçi gelenek. Kendini milletin ve seçilmişlerin üzerinde gören, Kürt meselesini bir güvenlik dosyası olarak tutan ve siyasete “bu bizim işimiz” diyen bir anlayış. Darbelerle, muhtıralarla, yargısal ve bürokratik müdahalelerle kendini yeniden üreten bu gelenek, seçilmiş siyasetin hareket alanını sınırlandırdı.