
APEC sonuçları ve üçlü zirve; ekonomik karşılıklı bağımlılığın, stratejik rekabet ve diplomatik angajmanla bir arada var olduğu bir uluslararası sistemi yansıtıyor.
Azerbaycan'ın Bakü kentinde bulunan Uluslararası İlişkiler ve Çok Kültürlülük Analiz Merkezi'nde (AIR Center) Hint-Pasifik ve Avrasya meseleleri analisti Vusal Guliyev, 18-19 Kasım'da Shenzhen'de gerçekleşen 33. APEC Zirvesi'ni ve zirvenin küresel yönetişimdeki önemini AA Analiz için kaleme aldı.
18–19 Kasım'da Shenzhen’de düzenlenen 33. Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi, giderek yoğunlaşan stratejik rekabet ortamında bölgesel entegrasyonun önemini öne çıkardı. “Birlikte Refaha Ulaşan Bir Asya-Pasifik Topluluğu İnşa Etmek” teması altında bir araya gelen liderler, “Shenzhen Vizyonu”nu ortaya koyan 2026 APEC Liderler Bildirgesi’ni ve ticaret, bağlantısallık ve inovasyon konularını kapsayan üç sonuç belgesini kabul ettiler. Zirvede Asya-Pasifik Serbest Ticaret Bölgesi (FTAAP), tedarik zinciri dayanıklılığı, ticaretin dijitalleşmesi, ulaşım bağlantıları ve gelişmekte olan teknolojiler ele alındı. APEC taahhütleri gönüllü olduğundan ve bağlayıcı olmadığından, ele alınan hususların hayata geçirilmesi üye ekonomilerin her birinin kendi inisiyatifine bağlı olacaktır.
Zirvenin önemi kısmen, Washington ve Pekin'in kendi içlerindeki anlaşmazlıklara rağmen bölgesel ekonomik işbirliğine verdikleri sürekli desteğe dayanıyor. Çin Devlet Başkanı Şi Cinping açıklık, yenilik ve işbirliğini vurgularken, bildiri piyasa odaklı entegrasyon, açık ticaret koridorları ve dayanıklı tedarik zincirleri hedefini yeniden teyit etti. Bu yaklaşım bölge genelinde artan karşılıklı ekonomik bağımlılığın bir yansıması. Ticaret, yatırım ve lojistik alanındaki aksaklıklar bölgesel ekonomiler için ciddi ekonomik maliyetler doğurabilir. Ne var ki, genel ekonomik ilkeler üzerinde varılan mutabakat; gümrük vergileri, ihracat kontrolleri, yarı iletkenler, kritik mineraller, sanayi politikası ya da Tayvan konusundaki anlaşmazlıkları çözmek için yeterli değil. Bu meseleler, ABD-Çin ilişkilerini şekillendirmeye ve işbirliğini kısıtlamaya devam ediyor.
ABD Başkanı Donald Trump ile Şi Cinping arasında Shenzhen’de gerçekleştirilen görüşme, fikir ayrılıklarını yönetirken diyaloğu sürdürmeye yönelik çabaları gözler önüne serdi. Kamuoyuna yansıyan bilgilere göre taraflar; ticaret ve ekonomi alanındaki iletişim, Tayvan ve yapay zeka konularını ele aldılar. Trump, yapay zeka düzenlemelerine yönelik makul yaklaşımların gerekliliğine değinirken, her iki taraf da iletişimi açık tutma konusundaki isteklerini ortaya koydu. Bununla birlikte toplantı, ticaret veya teknoloji anlaşmazlıklarına dair kapsamlı bir çözüm sağlamadı. Söz konusu toplantıyı, ikili ilişkilerde köklü bir değişimden ziyade, rekabeti yönetmeye yönelik süregelen bir çabanın parçası olarak değerlendirmek en doğrusu olacaktır.
Asya-Pasifik'teki diğer ekonomiler, tek bir bölgesel tutum izlemek yerine çeşitli yaklaşımlar benimsiyor. Japonya, Güney Kore ve Avustralya; Çin ile güçlü ekonomik bağlarının yanı sıra ABD ile de yakın güvenlik ilişkilerini sürdürüyorlar. Birçok Güneydoğu Asya hükümeti ise politika esnekliğini korumaya, ortaklıklarını çeşitlendirmeye ve her iki güce de aşırı bağımlı olmamaya çalışıyor. Hindistan, seçilmiş ortaklıkları genişletirken stratejik özerkliğe de önem veriyor. Genellikle "riskten korunma" olarak tanımlanan bu yaklaşımlar; ulusal çıkarlar, coğrafya ve ekonomik-güvenlik risklerine maruz kalma sıklığına göre şekilleniyor.