
15 Kasım 1983'te ilan edilen Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, 43 yıldır Kıbrıs Türk halkının özgürlüğünün, egemenliğinin, kendi geleceğini tayin etme ve tarih sahnesinde var olma iradesinin sembolüdür. Bu yıldönümü, Türk milletinin Kıbrıs'taki tarihsel varlığını, egemenlik mücadelesini ve Doğu Akdeniz'deki stratejik sorumluluğunu yeniden değerlendirmek anlamına gelmektedir.
Kıbrıs meselesinin hukuki ve diplomatik temelleri, 11 Şubat 1959 tarihli Zürih ve 19 Şubat 1959 tarihli Londra Antlaşmalarıyla atılmıştır. Türkiye, Yunanistan, İngiltere ile Kıbrıs Türk ve Rum toplumlarının temsilcilerinin katılımıyla şekillenen bu düzenlemeler sonucunda 16 Ağustos 1960'ta Kıbrıs Cumhuriyeti kurulmuştur. 1960 Anayasası, Türk ve Rum toplumlarını devletin iki kurucu ortağı olarak kabul etmiş; cumhurbaşkanlığını Rumlara, cumhurbaşkanı yardımcılığını Türklere bırakırken, yürütme ve yasamada toplumsal dengeyi güvence altına almıştır. Garanti ve İttifak Antlaşmaları ise adanın güvenlik mimarisini oluşturmuştur.
Ancak bu ortaklık düzeni uzun ömürlü olamamıştır. 1963 yılında başlayan anayasal kriz ve Türklere yönelik şiddet eylemleri, Kıbrıs Türklerini devlet yönetiminden dışlayan, onları kendi bölgelerinde güvenlik arayışına zorlayan bir süreci beraberinde getirmiştir. 1963-1974 dönemi, Kıbrıs Türk halkının siyasi eşitlik ve güvenlik mücadelesinin en ağır sayfalarından biridir. Kıbrıs Türkü, bu yıllarda siyasi haklarını ve varlığını korumaya çalışmıştır.
MÜCAHİTLERİN MÜCADELESİNDEN CUMHURİYETE
15 Temmuz 1974'te Yunanistan'daki askerî cuntanın desteğiyle gerçekleştirilen darbe ve Enosis hedefi, adayı büyük bir felaketin eşiğine getirmiştir. Türkiye, 1960 Garanti Antlaşması'na dayanarak 20 Temmuz 1974'te Kıbrıs Barış Harekâtı'nı başlatmıştır. Harekâtın ardından 14 Ağustos'ta başlayan ikinci askerî aşama ile adadaki fiilî durum köklü biçimde değişmiştir. Bu süreci değerlendirirken askerî ve insani sonuçları, yerinden edilmeleri ve uluslararası hukuka ilişkin tartışmaları da göz ardı etmemek gerekir. Bununla birlikte Türk toplumu açısından 1974, güvenlik ve varlığını sürdürebilme bakımından tarihsel bir dönüm noktasıdır.
13 Şubat 1975'te Kıbrıs Türk Federe Devleti kurulmuş, devam eden müzakerelerden sonuç alınamaması ve siyasi eşitliğe dayalı ortak bir devlet düzeninin oluşturulamaması üzerine 15 Kasım 1983'te Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ilan edilmiştir. Böylece Kıbrıs Türk halkı, kendi siyasi kurumları ve yönetim mekanizmasıyla devlet olma iradesini ortaya koymuştur.