Çukurambar, Çankaya / Ankara 0312 284 60 63 info@hayfahukuk.com Pazartesi – Cuma: 09:00 – 18:00

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Osman Kavala ve Can Atalay Kararları Işığında Türkiye’de Düşman Ceza Hukuku

Yüksek Mahkemeler Hukuki Haber · Ramazan Oruç 24 dk okuma
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Osman Kavala ve Can Atalay Kararları Işığında Türkiye’de Düşman Ceza Hukuku
Görsel: Hukuki Haber

Prof. Dr. Murat Volkan DÜLGER yazdı... https://www.hukukihaber.net/avrupa-insan-haklari-mahkemesinin-osman-kavala-ve-can-atalay-kararlari-isiginda-turkiyede-dusman-ceza-hukuku

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Osman Kavala ve Can Atalay Kararları Işığında Türkiye’de Düşman Ceza Hukuku

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 17 Kasım 2026 tarihinde verdiği Şerafettin Can Atalay v. Türkiye kararında, Hatay milletvekili seçilmesine ve Anayasa Mahkemesinin iki ayrı ihlal kararına rağmen hapiste tutulmaya devam edilen Can Atalay’ın özgürlük hakkının, hapiste tutulmasının hukuka uygunluğunun etkili biçimde denetlenmesi hakkının ve seçilme hakkının ihlal edildiğine karar vermiş, bu hapiste tutulmanın başvurucuyu susturmak ve çoğulculuğu bastırmak amacına hizmet ettiğini tespit etmiştir. Bu karar, aynı yargılamaya ilişkin dördüncü Strazburg kararıdır. Kavala v. Türkiye (2019) ilk tutuklamayı, Kavala v. Türkiye [BD] ihlal davası (2022) bu kararın uygulanmamasını, Kavala v. Türkiye (No. 2) [BD] (2026) mahkûmiyetin kendisini, Şerafettin Can Atalay ise seçimden sonra hapiste tutulmayı ve Anayasa Mahkemesi kararlarına uyulmamasını konu almaktadır. Bu yazıda dört karar tek bir yargılamanın aşamaları olarak birlikte okunmakta ve kararların tespit ettiği uygulamalar Günther Jakobs’un düşman ceza hukuku kuramı açısından da değerlendirilmektedir. Varılan sonuca göre kararlar, kanunilik ilkesinin esnetildiği, tutuklamanın cezaya dönüştüğü, hâkim bağımsızlığının disiplin tehdidiyle zayıflatıldığı, ceza muhakemesinin susturma aracına dönüştüğü ve yargı kararlarına iç hukukta da uluslararası düzeyde de uyulmamasının olağanlaştığı bir ceza adaleti düzenini belgelemektedir. Bu uygulamalar düşman ceza hukukunun bütün belirtilerini taşımakla birlikte Jakobs’un modelini de aşmaktadır. Jakobs’un düşman ceza hukukuna çizdiği sınırlar, yani düşmanın siyasal bir kategori olmaması, tedbirlerin kanunla belirlenmesi, asgari bir hukuk devleti yargılaması, geri dönüş yolunun açık tutulması ve düşman ceza hukukunun açıkça adlandırılması, bu yargılamada tek tek aşılmış; düşmana hak tanıyan yargıçlar bile hedef alınmıştır. Ortaya çıkan tablo, Jakobs’un amaçladığı ya da yazdığı bir düşman ceza hukuku değil, kuralın kendisinin askıya alındığı bir istisna hâlidir. Atalay’ın Kavala’nın eylemine yardım etmekten mahkûm edilmiş olması ise, sınırlı bağlılık kuralı gereği, Kavala’nın mahkûmiyetini “yok hükmünde” sayan Büyük Daire kararının Atalay’ın mahkûmiyetini de dayanaksız bıraktığını göstermektedir.

Bir ülkede seçmen bir kişiyi milletvekili seçer, Anayasa Mahkemesi (AYM) iki kez o kişinin özgürlüğüne kavuşması gerektiğine karar verir ve bu kişi yine de cezaevinden çıkamazsa, orada artık bir yargılamadan değil, yargının araçlarıyla sürdürülen bir hapiste tutmadan söz etmek gerekir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin (AİHM) 17 Kasım 2026’da açıkladığı Şerafettin Can Atalay v. Türkiye kararı, tam olarak bu durumu tespit etmektedir.[1]

Ancak bu karar tek başına okunursa eksik okunmuş olur. Can Atalay, Osman Kavala ile aynı iddianamede yargılanmış ve Kavala’nın fail olarak işlediği kabul edilen suça yardım etmekten mahkûm edilmiştir. AİHM bu yargılama hakkında yedi yıl içinde dört karar vermiştir. Kavala v. Türkiye (2019) ilk tutuklamanın makul şüpheden yoksun olduğunu ve susturma amacı taşıdığını tespit etmiştir.[2] Kavala v. Türkiye [BD] (2022) ihlal davasında, Türkiye’nin bu karara uymadığına karar verilmiştir.[3] Kavala v. Türkiye (No. 2) [BD] (2026) mahkûmiyetin kendisinin Sözleşmeye aykırı olduğunu söylemiştir.[4] Şerafettin Can Atalay (2026) ise aynı mahkûmiyete dayanılarak bir milletvekilinin AYM kararlarına rağmen nasıl hapiste tutulduğunu incelemiştir.

Bu dört karar, tek bir yargılamanın şüpheden infaza kadar bütün aşamalarını kapsamaktadır. Bu yazıda önce süreci, ardından kararları sırasıyla ele alacağız. Daha sonra kararların birlikte okunduğunda ortaya çıkan tabloyu, bu tablonun Türk ceza adalet sistemi hakkında söylediklerini ve düşman ceza hukuku kuramı açısından ne anlama geldiğini değerlendireceğiz.

I. GEZİ’DEN STRAZBURG’A: SÜRECİN KRONOLOJİSİ

Haberin devamı kaynağında Bu haber Hukuki Haber tarafından 20 Kasım 2026, 17:38 tarihinde yayımlanmıştır. Tüm hakları kaynağına aittir.
Devamını oku
Yüksek Mahkemeler haberleri Yargıtay kararlarında ara

Hukuki bir sorununuz mu var?

Uyuşmazlığınızı dinleyelim, haklarınızı ve izlenebilecek yolları birlikte değerlendirelim.