
AİHM İhlal Kararı Sonrası Yargılamanın Yenilenmesinde Tensip Zaptı: Giderim mi, Mahkumiyetin Tahkimi mi? Av. Lale DEMİRKAZAN yazdı... https://www.hukukihaber.net/aihm-ihlal-karari-sonrasi-yargilamanin-yenilenmesinde-tensip-zapti-giderim-mi-mahkumiyetin-tahkimi-mi
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin Yalçınkaya/Türkiye Büyük Daire kararı ve onu izleyen grup kararları, binlerce hükümlü için yargılamanın yenilenmesi yolunu açtı. Ancak bu yolun sonunda ne beklendiği konusunda uygulamada ciddi bir karışıklık var. Yenileme talebini kabul eden mahkemeler tensip zaptı düzenliyor; fakat bu zabıtlardaki ara kararlar, AİHM'nin tespit ettiği ihlali gidermekten çok, önceki mahkumiyeti yeniden kurmaya yönelik bir görünüm taşıyor.
AİHM, Karslı ve Diğerleri/Türkiye kararında (16.12.2025, B. No. 18693/20 ve diğer 1.435 başvuru) hem kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesinin hem de adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine hükmetti. Yenileme talebini kabul eden bir mahkeme tensip zaptı düzenledi. Mahkemenin tensip zaptındaki temel ara karar ise önceki yargılamada beyanlarına başvurulan on bir tanığın yeniden dinlenmesi oldu.
Yanlışın kaynağı: yenilemenin amacının unutulması
CMK m.311/1-f maddesi, hükümlü lehine yenilemeyi AİHM'nin kararın Sözleşmeye aykırı verildiğini ve bu aykırılığa dayandığını tespit etmesine bağlıyor. Bu durumda yenilemenin sebebi de sınırı da AİHM'nin kararıdır. Yapılacak yargılamanın işlevi, kesinleşmiş mahkumiyetin doğruluğunu sınırsız biçimde yeniden araştırmak değil, önceki hükmün ihlale yol açan kabullerini belirlemek ve bu kabulleri AİHM ölçütleri karşısında incelemektir.
Bu yükümlülük şeklen yeni bir duruşma açılmasıyla yerine getirilmiş sayılmaz. AİHM, Karslı kararının 15. paragrafında yargılamanın kararın sonuçları ve ruhuyla uyumlu biçimde yeniden açılmasının ilke olarak en uygun giderim yolu olduğunu belirtmiştir. Bu ifade, yeniden açılan yargılamanın ihlale yol açan yaklaşımı tekrarlayamayacağı anlamına geliyor.
Sorunun ikinci boyutu, ihlalin niteliğinin yanlış okunmasıdır. AİHM'nin tespit ettiği sorun delil eksikliği değil, bir hukuki yorum sorunudur. Yalçınkaya, Demirhan ve Karslı kararlarına göre yerel mahkemeler bazı eylemlere kategorik ve belirleyici bir ispat değeri atfetmiş, bu da suçun maddi ve manevi unsurlarının kişiye özgü olarak incelenmesini engellemiştir. Bu bir yorum hatasıdır ve daha fazla tanık dinlenerek düzeltilemez. Aksine, eksik görülen unsurlar tanık anlatımlarıyla tamamlanmaya çalışılırsa, AİHM'nin eleştirdiği kategorik çıkarım bu kez tanık beyanları üzerinden sürdürülmüş olur.