
ÖZET Hazineye ait tarım arazilerinin kullanıcıları tarafından mülkiyet veya zilyetlik temelli hak talepleri, Türk idare ve mülkiyet hukukunun en karmaşık alanlarından birini oluşturmaktadır. Uygulamada taşınmaz kullanıcılarının yaptığı doğrudan kiralama ve doğrudan satın alma talepleri; idarelerc...
Hazineye ait tarım arazilerinin kullanıcıları tarafından mülkiyet veya zilyetlik temelli hak talepleri, Türk idare ve mülkiyet hukukunun en karmaşık alanlarından birini oluşturmaktadır. Uygulamada taşınmaz kullanıcılarının yaptığı doğrudan kiralama ve doğrudan satın alma talepleri; idarelerce çoğunlukla 6292 sayılı Kanun, 4706 sayılı Kanun ve ilgili Genel Tebliğlerdeki (örneğin 382 sıra sayılı Millî Emlak Genel Tebliği) süre ve kullanım kayıtları gerekçe gösterilerek reddedilmektedir. Bu makalede; idarenin ret işlemlerinin hukuki niteliği, görevli yargı kolu, dava açma süresinin kaçırılması halinde İYUK m. 10 kapsamında yeni başvuru ile dava hakkının canlandırılması, 4706 sayılı Kanun Ek 6. madde uyarınca doğrudan kiralama şartları ile ispat araçları ve idari yargının yapacağı denetim kriterleri yargı kararları ışığında incelenmektedir.
Cumhuriyet döneminden bu yana Hazine mülkiyetinde bulunan tarım arazilerinin tarımsal üreticilere kazandırılması, zilyetliğin hukuki güvenceye kavuşturulması ve ecrimisilli işgalci statüsünün sözleşmeli/mülkiyetli yapıya dönüştürülmesi amacıyla çeşitli kanuni düzenlemeler yapılmıştır. Bu düzenlemelerin başında 6292 sayılı Kanun ile 4706 sayılı Kanun gelmektedir.
Ancak idare uygulamalarında, kullanıcıların doğrudan satış ve kiralama taleplerinin yürürlükteki mevzuat hükümlerinin dar veya hatalı yorumlanması suretiyle reddedildiği sıklıkla görülmektedir. Özellikle 6292 sayılı Kanun kapsamında aranan geçmişe dönük milat tarihler (31/12/2011 öncesi en az 3 yıl kullanım) gerekçe gösterilerek, 4706 sayılı Kanun’un tanıdığı güncel doğrudan kiralama haklarının göz ardı edilmesi yaygın bir idari işlem sakatlığıdır. Bu çalışmada, benzer uyuşmazlıklarda uygulanacak usuli ve esasa ilişkin yargısal ilkeler ele alınacaktır.
1. GÖREVLİ YARGI KOLU VE İDARİ İŞLEMİN NİTELİĞİ
Hazine taşınmazlarının kiralanması veya satışı talebiyle yapılan başvuruların idarece reddedilmesi, kamu gücüne dayanılarak tek yanlı tesis edilen icrai nitelikte bir idari işlemdir.
• İdari Yargının Görev Alanı: Uyuşmazlık Mahkemesi yerleşik kararlarında; Hazine taşınmazlarının satış ve kiralama koşullarına ilişkin değerlendirmelerin bir idari merci tarafından tek yanlı olarak tesis edildiğini ve davanın mülkiyet tespitinden ziyade idari kararın iptali niteliğinde olduğunu belirterek uyuşmazlığın çözümünde idari yargının (İdare Mahkemeleri) görevli olduğunu hükme bağlamıştır.